Χριστιανοί και μουσουλμάνοι μαθητές της Ξάνθης και της Κομοτηνής συμμετείχαν σε εκπαιδευτική δράση με επίκεντρο την ιστορική μνήμη και τις συνέπειες του πολέμου σήμερα. Την ευθύνη υλοποίησης είχε το πρόγραμμα Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού. Η δράση πραγματοποιήθηκε με αφορμή την 83η επέτειο της σύλληψης, στις 3 προς 4 Μαρτίου 1943, των μελών των εβραϊκών κοινοτήτων της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης από τα βουλγαρικά στρατεύματα κατοχής.

Κατόπιν πρόσκλησης του 2ου Γυμνασίου Ξάνθης και του Εσπερινού Γυμνασίου με Λυκειακές Τάξεις Κομοτηνής, ο υπεύθυνος του προγράμματος, Νίκος Κοσμίδης, Υπ. Διδ. Αρχιτεκτονικής (ΔΠΘ) και Πρόεδρος του Συλλόγου Φίλων του ΙΘΤΠ, επισκέφθηκε τα δύο σχολεία και παρουσίασε στους μαθητές το χρονικό της σύλληψης, του εκτοπισμού και της εξόντωσης των Εβραίων της περιφέρειας στο στρατόπεδο εξόντωσης της Τρεμπλίνκα. Αναφορά έγινε επίσης στους διωγμούς που υπέστησαν οι κοινότητες των Ρομά και των Σίντι από το ναζιστικό καθεστώς και τα συνεργαζόμενα φασιστικά καθεστώτα κατά την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο διάλογος με τους μαθητές δεν θα μπορούσε να αγνοήσει τη σημερινή διεθνή κατάσταση και την κλιμάκωση της πολεμικής βίας και των συγκρούσεων, ιδίως στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής λεκάνης της Μεσογείου. Οι μαθητές κλήθηκαν να συζητήσουν το φαινόμενο του πολέμου και τη βία κατά αμάχων ως μέρος της σύγχρονης πραγματικότητας και να αναστοχαστούν τη σχέση τους με αυτά τα φαινόμενα, αναγνωρίζοντας ότι ο πόλεμος και οι συνέπειές του δεν ανήκουν μόνο στο παρελθόν αλλά εξακολουθούν να διαμορφώνουν και τον σημερινό κόσμο, επηρεάζοντας βαθιά τις ζωές των ανθρώπων.

Παράλληλα, τέθηκε το ερώτημα με ποιον τρόπο μπορεί να καλλιεργηθεί ο ενδοσχολικός διάλογος γύρω από ζητήματα αποκήρυξης της πολεμικής βίας και ειρηνικής συνύπαρξης, καθώς και γύρω από έννοιες όπως η διεθνής καταλλαγή, η αλληλεγγύη και η συνεργασία. Συζητήθηκε επίσης η συμμετοχή της σημερινής νέας γενιάς στον ευρύτερο δημόσιο διάλογο για τα ζητήματα αυτά, καθώς πρόκειται για μια γενιά που καλείται να ζήσει με τις συνέπειες των εξελίξεων αυτών.

Στο πλαίσιο των δύο δράσεων παρουσιάστηκαν στους μαθητές φωτογραφίες από χώρους σκοτεινής μνήμης της Ευρώπης, προερχόμενες από την προσωπική έρευνα του Νίκου Κοσμίδη.

Οι μαθητές στην Ξάνθη επισκέφθηκαν σημεία του αστικού χώρου της πόλης που σχετίζονται με την προπολεμική παρουσία της εβραϊκής κοινότητας.

Εκεί εξέτασαν με ποιον τρόπο η μνήμη διασώζεται είτε σε κτήρια που διατηρούνται ακόμη, όπως η καπναποθήκη, στην οποία κρατήθηκαν οι 526 Ξανθιώτες εβραϊκής καταγωγής πριν τον εκτοπισμό τους στο στρατόπεδο εξόντωσης της Τρεμπλίνκα, και η οποία γειτνιάζει με το σχολείο, είτε σε σημεία όπου τα προηγούμενα ιστορικά κτήρια, όπως η Συναγωγή και η Λέσχη, έχουν δώσει τη θέση τους σε νεότερες κατασκευές.

Στην Κομοτηνή, οι μαθητές του σχολείου, μεγάλο μέρος των οποίων ανήκει στην κοινότητα των Ρομά, παρατήρησαν φωτογραφίες που αναφέρονται στην προπολεμική ζωή των Ρομά και των Σίντι και σε ντοκουμέντα από τον διωγμό τους σε χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Στη συνέχεια συζήτησαν τις εντυπώσεις και τα αισθήματα που τους προκάλεσε το ιστορικό φωτογραφικό υλικό.

Οι συναντήσεις με τους μαθητές επιβεβαιώνουν την ανάγκη να ενισχυθούν με εργαλεία που θα τους επιτρέψουν να κατανοήσουν την ουσιαστική σχέση τους με την ιστορία και να αναπτύξουν κριτική σκέψη για τα ζητήματα μνήμης πέρα από τις τυπικές επετειακές αναφορές.

Το πρόγραμμα ευχαριστεί τις διευθύντριες κυρίες Έλενα Τάτσιου, του 2ου Γυμνασίου Ξάνθης, και Γλυκερία Φωτιάδου, του Εσπερινού Γυμνασίου Κομοτηνής, για την πρόσκληση και τη συνεργασία, καθώς και τον Διευθυντή της Σχολής Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης Ξάνθης, Παναγιώτη Μανιά, για τη στήριξη στον προγραμματισμό των δράσεων.

Η προσπάθεια του προγράμματος για τη σύνδεση των σχολείων με την τοπική ιστορία και τους μνημονικούς τόπους θα συνεχιστεί στα τέλη του τρέχοντος μήνα με την υποδοχή στη Θράκη του Μπάρλειου Γενικού Λυκείου Διστόμου. Η επίσκεψη πραγματοποιείται σε συνεργασία με πολιτιστικούς και επιστημονικούς φορείς της περιοχής και με τη στήριξη του Δήμου Διστόμου–Αράχωβας–Αντίκυρας.