Η 1η Σεπτεμβρίου, Ημέρα Προσευχής για το φυσικό περιβάλλον, μετατρέπεται σε μια ηχηρή υπενθύμιση για την ευθύνη του ανθρώπου απέναντι στη φύση

Με μια ιδιαίτερα αιχμηρή παρέμβαση για την περιβαλλοντική κρίση, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος θέτει για ακόμη μία φορά στο επίκεντρο τη σχέση του σύγχρονου ανθρώπου με τη φύση, προειδοποιώντας ότι η αλόγιστη ανθρώπινη δραστηριότητα οδηγεί σε μια επικίνδυνη πορεία καταστροφής του ίδιου του πλανήτη.

Στο μήνυμά του για την 1η Σεπτεμβρίου 2026, ημέρα έναρξης του νέου εκκλησιαστικού έτους και Ημέρα Προσευχής υπέρ της Προστασίας του Φυσικού Περιβάλλοντος, ο Οικουμενικός Πατριάρχης χρησιμοποιεί ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα, χαρακτηρίζοντας τον σύγχρονο άνθρωπο «ανθρωποθεό» που επιμένει στη «γεωκτονία».

«Ο σύγχρονος ανθρωποθεός επιμένει στη γεωκτονία», επισημαίνει χαρακτηριστικά ο κ. Βαρθολομαίος, καταγγέλλοντας την αδιαφορία για τα όρια και τις αντοχές της φύσης, όταν αυτά υποχωρούν μπροστά σε γεωπολιτικούς σχεδιασμούς, οικονομικά συμφέροντα και έναν καταναλωτικό τρόπο ζωής που δημιουργεί ολοένα και περισσότερες, συχνά ακόρεστες, ανάγκες.

Η περιβαλλοντική κρίση είναι και κρίση αξιών

Για τον Οικουμενικό Πατριάρχη, η οικολογική κρίση δεν αποτελεί αποκλειστικά ένα πρόβλημα επιστημονικό, τεχνολογικό ή οικονομικό. Είναι πρωτίστως ένα ζήτημα που αφορά τον ίδιο τον άνθρωπο, τις επιλογές του και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τη θέση του μέσα στον κόσμο.

Όπως υπογραμμίζει στο φετινό μήνυμά του, η σύγχρονη οικολογική κρίση είναι πολυδιάστατη και συνδέεται με την ελευθερία του ανθρώπου, τη θρησκεία, τη φιλοσοφία, το ήθος και τον πολιτισμό του.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση μεταφέρει τη συζήτηση από το επίπεδο των αριθμών και των περιβαλλοντικών μετρήσεων σε ένα βαθύτερο ερώτημα: ποιον κόσμο θέλει να παραδώσει ο σημερινός άνθρωπος στις επόμενες γενιές;

Η 1η Σεπτεμβρίου ως ημέρα προσευχής και ευθύνης

Η 1η Σεπτεμβρίου δεν αποτελεί μια τυχαία επιλογή. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει καθιερώσει από το 1989 την ημέρα αυτή ως ημέρα προσευχής υπέρ της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος, συνδέοντας την έναρξη του νέου εκκλησιαστικού έτους με την ανάγκη σεβασμού και προστασίας της δημιουργίας.

Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που εδώ και δεκαετίες έχει καταστήσει τον Οικουμενικό Πατριάρχη μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες θρησκευτικές φωνές διεθνώς στο ζήτημα της οικολογικής προστασίας.

Η φετινή παρέμβαση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής γίνονται ολοένα πιο ορατές: ακραία καιρικά φαινόμενα, πυρκαγιές, ξηρασία, απώλεια βιοποικιλότητας και υποβάθμιση φυσικών οικοσυστημάτων υπενθυμίζουν ότι η φύση δεν αποτελεί ανεξάντλητη πηγή πόρων.

Από την κυριαρχία στη διακονία

Στον πυρήνα της σκέψης του Πατριάρχη βρίσκεται η ανάγκη αλλαγής της ανθρώπινης στάσης απέναντι στη φύση.

Ο άνθρωπος δεν μπορεί να θεωρεί ότι έχει απεριόριστο δικαίωμα πάνω στη δημιουργία. Η ανάπτυξη, η οικονομική δραστηριότητα και η τεχνολογική πρόοδος δεν μπορούν να δικαιολογούν την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος.

Άλλωστε, σε προηγούμενη παρέμβασή του ο Οικουμενικός Πατριάρχης είχε υπογραμμίσει ότι «δεν νοείται ανάπτυξη εις βάρος του φυσικού περιβάλλοντος», θέτοντας την προστασία της φύσης ως βασική προϋπόθεση μιας πραγματικά βιώσιμης ανάπτυξης.

Το μήνυμα επομένως δεν αφορά μόνο την Εκκλησία. Αφορά την πολιτεία, την οικονομία, τις επιχειρήσεις, τις τοπικές κοινωνίες, αλλά κυρίως τον κάθε πολίτη ξεχωριστά.

Ένα μήνυμα που ξεπερνά τα όρια της Εκκλησίας

Η «γεωκτονία» για την οποία προειδοποιεί ο Πατριάρχης δεν είναι απλώς ένας συμβολικός όρος. Αποτυπώνει την αγωνία για έναν τρόπο ανάπτυξης που συχνά αντιμετωπίζει το φυσικό περιβάλλον ως εμπόδιο και όχι ως προϋπόθεση της ίδιας της ανθρώπινης ζωής.

Η υπερκατανάλωση, η εξάντληση των φυσικών πόρων, η καταστροφή των δασών, η ρύπανση των θαλασσών και η επιβάρυνση της ατμόσφαιρας αποτελούν διαφορετικές εκφάνσεις του ίδιου προβλήματος: μιας σχέσης που έχει χάσει την ισορροπία της.

Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο μήνυμα της 1ης Σεπτεμβρίου: η προσευχή για το περιβάλλον δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια ημέρα. Ο σεβασμός στη φύση πρέπει να μετατρέπεται καθημερινά σε στάση ζωής.

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης καλεί σε αλλαγή στάσης, σε ενίσχυση της οικολογικής ευθύνης και σε διεθνή συνεργασία για την προστασία του περιβάλλοντος.

Σε έναν κόσμο όπου η οικονομική ανάπτυξη και η κατανάλωση συχνά τίθενται πάνω από τα όρια της φύσης, η φωνή του Πατριάρχη Βαρθολομαίου έρχεται να υπενθυμίσει κάτι απλό αλλά κρίσιμο:

Ο άνθρωπος δεν μπορεί να καταστρέφει τον κόσμο στον οποίο ο ίδιος καλείται να ζήσει.

Και η προστασία της δημιουργίας δεν είναι μόνο θέμα οικολογίας. Είναι θέμα πολιτισμού, ευθύνης, αλληλεγγύης και, τελικά, σεβασμού προς την ίδια τη ζωή.