Η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος Τερέζα Ριμπέρα Ροντρίγκες, αρμόδια για τον Ανταγωνισμό, παρουσίασε το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων, με την ονομασία Middle East Crisis Temporary State Aid Framework (METSAF), το οποίο επιτρέπει στα κράτη-μέλη να στηρίξουν τους πλέον εκτεθειμένους τομείς της οικονομίας τους, λόγω των επιπτώσεων από το πρακτικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, που έχει προκαλέσει εντυπωσιακές αυξήσεις στις διεθνείς τιμές πετρελαίου, φυσικού αερίου και λιπασμάτων.

Τι προβλέπει το νέο πλαίσιο METSAF

Το νέο πλαίσιο καλύπτει τη γεωργία, την αλιεία και υδατοκαλλιέργεια, τις χερσαίες μεταφορές (οδικές, σιδηροδρομικές, εσωτερικές πλωτές) και τις ενδοενωσιακές θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων. Σε όλους αυτούς τους τομείς, τα κράτη-μέλη μπορούν να αντισταθμίσουν έως το 70% των πρόσθετων δαπανών, που προκαλεί η αύξηση τιμών καυσίμων ή λιπασμάτων.

Για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, το METSAF τροποποιεί προσωρινά το υφιστάμενο πλαίσιο CISAF αυξάνοντας την ένταση ενίσχυσης από 50% σε έως 70% του κόστους ηλεκτρισμού για την επιλέξιμη κατανάλωση.

Κάθε κράτος-μέλος σχεδιάζει και κοινοποιεί στην Επιτροπή το δικό του εθνικό καθεστώς ενίσχυσης, το οποίο θα εγκρίνεται μέσω ταχείας διαδικασίας. Στη συνέχεια, η αρμόδια εθνική αρχή θα το εφαρμόζει και θα χορηγεί τις ενισχύσεις στις επιχειρήσεις. Το ύψος της ενίσχυσης υπολογίζεται βάσει της διαφοράς μεταξύ της τρέχουσας τιμής αγοράς και ενός ιστορικού σημείου αναφοράς, που ορίζει κάθε κράτος, πολλαπλασιαζόμενης επί την ποσότητα κατανάλωσης καυσίμου ή λιπάσματος της επιχείρησης βάσει των προ-κρίσης δεδομένων της.

Προβλέπονται δύο οδοί: Η κανονική απαιτεί αναλυτική τεκμηρίωση της πραγματικής κατανάλωσης και δεν έχει ανώτατο όριο ποσού πέρα από το 70% των επιπλέον δαπανών. Η απλοποιημένη επιτρέπει στα κράτη να χρησιμοποιούν «proxies» (αριθμός οχημάτων, καλλιεργούμενη έκταση κ.λπ.) χωρίς λεπτομερή τεκμηρίωση από τον δικαιούχο, με ανώτατο ποσό τα € 50.000 ανά επιχείρηση. Επιπλέον, η εθνική αρχή μπορεί να καταβάλει προκαταβολικά την ενίσχυση βάσει εκτιμήσεών της, διενεργώντας εκ των υστέρων έλεγχο και ανακτώντας τυχόν αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά εντός έξι μηνών από τη λήξη της επιλέξιμης περιόδου.

Η επιλέξιμη περίοδος είναι αναδρομική από την 1η Μαρτίου 2026 και λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2026. Δεν δικαιούνται ενίσχυση επιχειρήσεις ,που ήταν ήδη σε οικονομική δυσχέρεια πριν από τις 28 Φεβρουαρίου 2026, με εξαίρεση τις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις , που δεν τελούν υπό καθεστώς αφερεγγυότητας.

Κάθε κράτος-μέλος υποχρεούται να δημοσιεύει τις ατομικές ενισχύσεις άνω των € 100.000 σε δημόσια βάση δεδομένων και να τηρεί αρχεία για δέκα χρόνια. Όπως τόνισε η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος Τερέζα Ριμπέρα κατά την παρουσίαση του πλαισίου, «η επίτευξη μιας καθαρής οικονομίας είναι ό,τι θα μας θωρακίσει από τις ενεργειακές κρίσεις του μέλλοντος, ωστόσο οι πρόσφατες αυξήσεις τιμών απαιτούν άμεση απόκριση, που να διατηρεί ανέπαφη την αναπτυξιακή τροχιά των βασικών παραγωγικών κλάδων της Ένωσης».

Το METSAF θεμελιώνεται στο άρθρο 107(3)(γ) ΣΛΕΕ, το οποίο εξουσιοδοτεί ρητά την Επιτροπή – και μόνο αυτήν – να κρίνει ποιες κρατικές ενισχύσεις είναι συμβατές με την εσωτερική αγορά. Ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων είναι εκ Συνθήκης αρμοδιότητα της Επιτροπής, χωρίς συννομοθετική διαδικασία.

Συνοπτικά, το METSAF είναι ήδη σε ισχύ από σήμερα. Δεν απαιτείται καμία επιπλέον νομοθετική έγκριση σε επίπεδο ΕΕ. Ο «σταθμός», που απομένει είναι η κοινοποίηση και έγκριση των επιμέρους εθνικών καθεστώτων, μία διαδικασία, που διεξάγεται αποκλειστικά μεταξύ κάθε κράτους-μέλους και της Επιτροπής.

Το παράδειγμα της Γερμανίας

Την ίδια στιγμή, άλλες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, όπως το γερμανικό πρόγραμμα στήριξης της βιομηχανίας που εγκρίθηκε πρόσφατα, κινούνται σε διαφορετική λογική. Συνδυάζει επιδότηση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας με υποχρέωση για επενδύσεις στην πράσινη μετάβαση και καλύπτει την περίοδο 2026–2028. Προβλέπει μείωση κατά 50% της μέσης ετήσιας χονδρικής τιμής ρεύματος, για το 50% της κατανάλωσης κάθε επιχείρησης.

Σε κάθε περίπτωση η τιμή δεν μπορεί να πέσει κάτω από τα 50 ευρώ/MWh, ώστε να διατηρείται κίνητρο εξοικονόμησης ενέργειας. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις πρέπει να επενδύσουν τουλάχιστον το 50% της ενίσχυσης σε πράσινες δράσεις, όπως σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), αποθήκευση ενέργειας ενεργειακή αποδοτικότητα κλπ.