Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) προειδοποιεί ότι, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ δεν αποτελεί μια προσωρινή διαταραχή της ναυτιλίας, αλλά την απαρχή ενός συστημικού σοκ στον αγροδιατροφικό τομέα, το οποίο θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια σοβαρή παγκόσμια κρίση στις τιμές των τροφίμων εντός 6 έως 12 μηνών, σημειώνοντας ότι, η αποφυγή ενός τέτοιου αποτελέσματος θα απαιτήσει εναλλακτικές εμπορικές διαδρομές, αυτοσυγκράτηση στους περιορισμούς των εξαγωγών, προστασία των ανθρωπιστικών ροών και αναχώματα για την απορρόφηση του υψηλότερου κόστους μεταφοράς.

Ο επικεφαλής οικονομολόγος του FAO, Maximo Torero δήλωσε ότι, «έχει έρθει η ώρα να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε σοβαρά πώς να αυξήσουμε την ικανότητα απορρόφησης των χωρών, πώς να αυξήσουμε την ανθεκτικότητά τους σε αυτό το στραγγαλισμό, έτσι ώστε να αρχίσουμε να ελαχιστοποιούμε τις πιθανές επιπτώσεις», τονίζοντας ότι, οι αποφάσεις ,που λαμβάνονται θα καθορίσουν, εάν θα εμφανιστεί μια σοβαρή παγκόσμια κρίση στις τιμές των τροφίμων εντός έξι έως 12 μηνών. Αυτό περιλαμβάνει τη διερεύνηση «παρεμβάσεων από κυβερνήσεις, από διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, από τον ιδιωτικό τομέα, καθώς και από υπηρεσίες του ΟΗΕ και άλλα ερευνητικά κέντρα, προκειμένου να βοηθηθούν οι χώρες να αντιμετωπίσουν καλύτερα την τρέχουσα κατάσταση».

Σύμφωνα με τον FAO, το παράθυρο για προληπτική δράση κλείνει γρήγορα. Οι αποφάσεις, που λαμβάνονται τώρα από τους αγρότες και τις κυβερνήσεις σχετικά με τη χρήση λιπασμάτων, τις εισαγωγές, τη χρηματοδότηση και τις επιλογές καλλιεργειών θα καθορίσουν, εάν θα εμφανιστεί μια σοβαρή παγκόσμια κρίση στις τιμές των τροφίμων εντός έξι έως 12 μηνών.

Ο αντίκτυπος είναι ήδη ορατός. Ο Δείκτης Τιμών Τροφίμων του FAO, ο οποίος παρακολουθεί τις μηνιαίες μεταβολές στις διεθνείς τιμές ενός καλαθιού παγκοσμίως εμπορεύσιμων ειδών διατροφής, αυξήθηκε για τρίτο συνεχή μήνα τον Απρίλιο, καθοδηγούμενος από το υψηλό ενεργειακό κόστος και τις διαταραχές, που συνδέονται με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.

Το σοκ εξελίσσεται σε στάδια: ενέργεια, λιπάσματα, σπόροι, χαμηλότερες αποδόσεις, αυξήσεις στις τιμές των εμπορευμάτων και, στη συνέχεια, πληθωρισμός των τροφίμων.

Η άμβλυνση αυτών των επιπτώσεων θα απαιτήσει τη στροφή σε εναλλακτικές χερσαίες και θαλάσσιες διαδρομές, συμπεριλαμβανομένων εκείνων μέσω της ανατολικής Αραβικής Χερσονήσου, της δυτικής Σαουδικής Αραβίας και της Ερυθράς Θάλασσας, δήλωσε ο David Laborde, Διευθυντής του Τμήματος Αγροδιατροφικής Οικονομίας του FAO. Ωστόσο, αυτές οι διαδρομές έχουν περιορισμένη χωρητικότητα, καθιστώντας κρίσιμη την αποφυγή εξαγωγικών περιορισμών από τους μεγάλους παραγωγούς και αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για τη διασφάλιση των ανθρωπιστικών ροών τροφίμων, πρόσθεσε ο Torero.

Η κατάσταση θα μπορούσε να επιδεινωθεί με την έναρξη του φαινομένου El Niño, το οποίο αναμένεται να φέρει ξηρασίες και να διαταράξει τα πρότυπα των βροχοπτώσεων και της θερμοκρασίας σε αρκετές περιοχές.

Οι συστάσεις του FAO

Ο FAO έχει συντάξει μια σειρά από συστάσεις πολιτικής που έχουν σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ.

Βραχυπρόθεσμες συστάσεις:

Ταχεία διασφάλιση εναλλακτικών χερσαίων και θαλάσσιων διαδρόμων για την παράκαμψη του Ορμούζ – αυτό δεν θα επιλύσει το μέγεθος του σοκ στην προμήθεια εισροών, αλλά θα βοηθήσει στην οριακή μείωσή του.

Αποφυγή εξαγωγικών περιορισμών, ιδίως στην ενέργεια, τα λιπάσματα και τις εισροές.

Εξαίρεση της επισιτιστικής βοήθειας από εμπορικούς περιορισμούς.

Προώθηση της συγκαλλιέργειας (δημητριακά + ψυχανθή) σε επείγουσες παρεμβάσεις για τη μείωση της χρήσης αζωτούχων λιπασμάτων και την παροχή σημαντικών διατροφικών, περιβαλλοντικών, οικονομικών και αγρονομικών οφελών.

Ενεργοποίηση προγραμμάτων κοινωνικής προστασίας, αξιοποιώντας διδάγματα από τη Λατινική Αμερική.

Αποφυγή οριζόντιων επιδοτήσεων, οι οποίες δημιουργούν σημαντικές δημοσιονομικές πιέσεις και τείνουν να είναι οπισθοδρομικές (άδικες)· αντίθετα, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη στοχευμένη στήριξη των πλέον ευάλωτων μέσω ψηφιακών μητρώων, που μπορούν να κατευθύνουν αποτελεσματικά τη βοήθεια σε ευάλωτα αγροτικά νοικοκυριά και μικροκαλλιεργητές, ιδιαίτερα στην Αφρική.

Μεσοπρόθεσμες συστάσεις:

Αποφυγή της ενίσχυσης της ζήτησης για βιοκαύσιμα κατά τη διάρκεια ελλείψεων, ώστε να περιοριστεί ο ανταγωνισμός μεταξύ τροφίμων και καυσίμων.

Διασφάλιση ότι, οι ενεργειακές πολιτικές δεν θα επιδεινώσουν τις επισιτιστικές κρίσεις.

Επέκταση των προσιτών πιστώσεων για αγρότες και αγροτικές επιχειρήσεις μέσω δευτεροβάθμιων ιδρυμάτων, ώστε να παρέχονται πιστωτικές γραμμές ,που να φτάνουν σε ΜΜΕ, πολύ μικρές επιχειρήσεις (MSMEs) και παράγοντες της αλυσίδας αξίας. Αυτές οι γραμμές θα πρέπει να αφορούν χαμηλότοκα επείγοντα δάνεια, με χρονοδιαγράμματα αποπληρωμής ευθυγραμμισμένα με τις περιόδους συγκομιδής και με περίοδο χάριτος τουλάχιστον έξι έως εννέα μηνών.

Συνδυασμός των γεωργικών δανείων με εγγυημένες συμφωνίες απορρόφησης από φορείς συγκέντρωσης, μεταποιητές ή δημόσιους αγοραστές.

Χρήση ψηφιακών μητρώων αγροτών και συστημάτων κινητού χρήματος, όπως εφαρμόστηκαν στη Μοζαμβίκη και το Περού, για ταχεία εκταμίευση.

Ένταξη των άτυπων αγροτών σε διάφορες μορφές οριζόντιου συντονισμού (αγροτικοί σύλλογοι, ομάδες παραγωγών, συνεταιρισμοί κ.λπ.) για τη βελτίωση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση και υποστήριξη, και αξιοποίηση της κρίσης ως ευκαιρία για την επισημοποίηση (νομιμοποίηση) των αγροτών μέσω ψηφιακών μητρώων.

Παροχή διευκολύνσεων για το ισοζύγιο πληρωμών, υποστήριξη της ταχείας εκταμίευσης και επέκταση της χρηματοδότησης για εισαγωγές τροφίμων και λιπασμάτων. Ο Μηχανισμός Χρηματοδότησης Εισαγωγών Τροφίμων (Food Import Financing Facility) έχει σχεδιαστεί για αυτό το σκοπό, και η εφαρμογή του παραθύρου για το σοκ των τιμών των τροφίμων που ενεργοποιήθηκε το 2022 θα πρέπει να επαναενεργοποιηθεί.

Χρήση χρηματοδότησης ταχείας διαδικασίας (fast-track) και αύξηση των επιχορηγήσεων για χώρες με προβλήματα χρέους, μέσω υφιστάμενων μηχανισμών των Πολυμερών Αναπτυξιακών Τραπεζών (MDBs) και των Διεθνών Χρηματοπιστωτικών Ιδρυμάτων (IFIs).

Μακροπρόθεσμες συστάσεις:

Διαφοροποίηση λιμένων, διαδρόμων, αποθήκευσης και συστημάτων logistics παγκοσμίως, για τη μείωση των κινδύνων που σχετίζονται με τα γεωγραφικά σημεία συμφόρησης (chokepoints) στο μέλλον.

Δημιουργία περιφερειακών αποθεμάτων και υποδομών αποθήκευσης για την ενίσχυση της μελλοντικής απορρόφησης σοκ.

Βελτίωση της ανθεκτικότητας των εγχώριων και διασυνοριακών συστημάτων μεταφορών.

Χρήση ευνοϊκής χρηματοδότησης (concessional financing) για την επιτάχυνση της διαφοροποίησης του ενεργειακού μείγματος και την επέκταση της άρδευσης, αντικαθιστώντας το ντίζελ με ηλεκτρικά και ηλιακά συστήματα, ιδίως για την άρδευση.

Επέκταση της χρήσης ηλεκτροκίνητων μηχανημάτων, drones και τεχνολογιών γεωργίας ακριβείας.

Βελτίωση της αποδοτικότητας μέσω της χαρτογράφησης του εδάφους και της εφαρμογής ακριβείας, ώστε να μειωθεί η σπατάλη λιπασμάτων και να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της χρήσης θρεπτικών συστατικών.

Ανάπτυξη ταμείων καινοτομίας για την υποστήριξη της πράσινης αμμωνίας, των βιοδιεγερτών, της γενετικής των καλλιεργειών και των τεχνολογιών αποδοτικότητας θρεπτικών συστατικών. Αν και αυτό θα απαιτήσει τρία έως πέντε χρόνια, θα ενισχύσει σημαντικά τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα.

Συντονισμός με εταιρείες λιπασμάτων για την ανάπτυξη κοινών συστημάτων χαρτογράφησης εδάφους και λιπασμάτων, βάσει συμφωνημένων κοινών προτύπων.

Υποστήριξη της αλλαγής καλλιεργειών, της συγκαλλιέργειας και της βελτίωσης της αποδοτικότητας των λιπασμάτων, αντί για την επιδίωξη πλήρους αναδιάρθρωσης του συστήματος.

Ενίσχυση της μακροοικονομικής ανθεκτικότητας έναντι του πληθωρισμού των τροφίμων και των σοκ στις εισαγωγές.

Επέκταση της χρήσης συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης, ασφάλισης και μηχανισμών παρακολούθησης για δράση πριν κλιμακωθούν οι κρίσεις. Αυτό είναι ακόμη πιο επείγον δεδομένης της υψηλής πιθανότητας ενός ισχυρού φαινομένου El Niño.