- Η επιστράτευση παύει να λογίζεται ως αμιγώς στρατιωτική πράξη και μετατρέπεται σε «κοινωνική διαδικασία»

- Η άμυνα περνά στην κοινωνία και στο εκπαιδευτικό σύστημα, με γοργά βήματα

-Η Ελλάδα επανασχεδιάζει τη λειτουργία της εφεδρείας

-Στο επίκεντρο η τεχνολογία, η τεχνογνωσία, οι τοπικές κοινωνίες και η συνολική άμυνα

Ένα διαφορετικό μοντέλο στρατιωτικής κινητοποίησης, προσαρμοσμένο στις απαιτήσεις των σύγχρονων απειλών και με βασικό χαρακτηριστικό τη στενότερη σύνδεση του πολίτη με την άμυνα της περιοχής του, παρουσίασε ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ, Στρατηγός Δημήτριος Χούπης.

Μιλώντας την Πέμπτη 17 Σεπτεμβρίου στην 3η Σύνοδο Άμυνας της Πράγας (IISS Prague Defence Summit), ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ αναφέρθηκε στις αλλαγές που απαιτούνται στο ευρωπαϊκό μοντέλο στρατιωτικής κινητοποίησης, σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ένοπλες Δυνάμεις καλούνται να προετοιμαστούν όχι μόνο για σύντομες επιχειρήσεις, αλλά και για παρατεταμένες περιόδους κρίσης.

Ο κ. Χούπης συμμετείχε στην τρίτη θεματική ενότητα της Συνόδου, με αντικείμενο την επανεξέταση της στρατιωτικής κινητοποίησης στην Ευρώπη («Rethinking Military Mobilisation in Europe»), παρουσία περίπου 250 κυβερνητικών και στρατιωτικών αξιωματούχων, αναλυτών και εκπροσώπων της αμυντικής βιομηχανίας.

Από τη σύντομη κινητοποίηση στη δυνατότητα παρατεταμένης άμυνας

Στην τοποθέτησή του, ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ υπογράμμισε ότι η επιστροφή του πολέμου υψηλής έντασης δημιουργεί νέα δεδομένα για την ευρωπαϊκή άμυνα.

Όπως ανέφερε, τα μοντέλα που εφαρμόστηκαν τις τελευταίες δεκαετίες δοκιμάζονται πλέον στην πράξη, καθώς οι ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να διαθέτουν δυνατότητα υποστήριξης επιχειρήσεων για «μήνες, χρόνια και όχι εβδομάδες, εφόσον αυτό απαιτηθεί».

Στο πλαίσιο αυτό, η στρατιωτική κινητοποίηση δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μια διαδικασία που αφορά αποκλειστικά τις Ένοπλες Δυνάμεις. Αντίθετα, συνδέεται άμεσα με τη λειτουργία της κοινωνίας, τις υποδομές, την οικονομία, την τεχνολογία και την εξειδικευμένη γνώση που υπάρχει στον ιδιωτικό τομέα.

Διαφορετικοί ρόλοι για επαγγελματίες και στρατεύσιμους

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Στρατηγός Χούπης στη λειτουργική διαφοροποίηση μεταξύ των επαγγελματικών και των στρατεύσιμων δυνάμεων.

Όπως εξήγησε, «οι επαγγελματικοί στρατοί είναι κατά κύριο λόγο προσανατολισμένοι στη συνεχή εδαφική άμυνα και στην προστασία του πληθυσμού, ενώ οι επαγγελματικές δυνάμεις είναι επίσης σχεδιασμένες για εκστρατευτικές επιχειρήσεις και οι στρατεύσιμες δυνάμεις για την εδαφική ασφάλεια».

Σύμφωνα με τον ίδιο, ο διαχωρισμός αυτός δεν αποτελεί αποτέλεσμα περιορισμών στους διαθέσιμους πόρους, αλλά «στρατηγική αρχή».

Η προσέγγιση αυτή οδηγεί σε έναν ευρύτερο επαναπροσδιορισμό της έννοιας της επιστράτευσης, η οποία, όπως σημείωσε, δεν αποτελεί πλέον μόνο στρατιωτική διαδικασία αλλά «κοινωνική διαδικασία».

Ο «Οπλίτης-Πολίτης» στην «Ατζέντα 2030»

Κεντρικό στοιχείο του ελληνικού σχεδιασμού αποτελεί η Ενεργός Εθελοντική Εφεδρεία, στο πλαίσιο της «Ατζέντας 2030».

Βασική φιλοσοφία είναι η δημιουργία του μοντέλου του «Οπλίτη-Πολίτη», μέσα από το οποίο η στρατιωτική υπηρεσία συνδέεται περισσότερο με την κοινωνική και επαγγελματική ταυτότητα του πολίτη.

Το μοντέλο στηρίζεται σε τρεις βασικές κατευθύνσεις:

Υπηρεσία κοντά στον τόπο κατοικίας ή καταγωγής.
Οι στρατεύσιμοι θα τοποθετούνται με βάση τον τόπο καταγωγής ή κατοικίας τους, με στόχο να ενισχυθεί η σχέση τους με την περιοχή που καλούνται να προστατεύσουν. Η λογική είναι η υπεράσπιση συγκεκριμένων γεωγραφικών κοινοτήτων και όχι μιας αφηρημένης αντίληψης του εδάφους.

Σύνδεση της θητείας με τις νέες τεχνολογίες.
Η στρατιωτική υπηρεσία επιχειρείται να συνδεθεί με δεξιότητες που ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της εποχής. Οι νέοι θα μπορούν να αποκτούν εμπειρία σε τομείς όπως τα drones, η τεχνητή νοημοσύνη και ο κυβερνοχώρος.

Ταχύτερη επιχειρησιακή αξιοποίηση.
Στόχος που τέθηκε είναι το 70% των στρατευσίμων να έχει ενταχθεί πλήρως και να αξιοποιείται στις μονάδες του μέσα σε διάστημα 14 εβδομάδων.

Η τεχνητή νοημοσύνη και τα drones αλλάζουν την εκπαίδευση

Η τεχνολογία αποτελεί βασικό πυλώνα του νέου μοντέλου.

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός αφορά τόσο την επικοινωνία με τους στρατεύσιμους όσο και την ίδια τη διαδικασία εκπαίδευσης και κινητοποίησης.

Ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ ανέφερε ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες cloud για την ειδοποίηση των στρατευσίμων, η κατανεμημένη διοίκηση και η εξατομικευμένη διαδικτυακή εκπαίδευση δεν αποτελούν πλέον βοηθητικά εργαλεία, αλλά βασικά στοιχεία της σύγχρονης κινητοποίησης.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η αξιοποίηση της τεχνογνωσίας ανθρώπων που έχουν υπηρετήσει στις Ένοπλες Δυνάμεις και στη συνέχεια εξελίχθηκαν επαγγελματικά σε εξειδικευμένους κλάδους.

Άνοιγμα σε εξειδικευμένους επαγγελματίες και γυναίκες

Στον σχεδιασμό εντάσσεται και η αξιοποίηση ανθρώπινου δυναμικού από την κοινωνία.

Η σύναψη συμβάσεων με εξειδικευμένους επαγγελματίες του ιδιωτικού τομέα σε τομείς όπως η κυβερνοασφάλεια, τα logistics και η ανάλυση δεδομένων μπορεί να δημιουργεί, ήδη από την περίοδο ειρήνης, ένα σημαντικό απόθεμα τεχνογνωσίας για την αντιμετώπιση μιας κρίσης.

Παράλληλα, προβλέπονται πιλοτικές δράσεις για τη συμμετοχή γυναικών σε συγκεκριμένους τομείς εξειδίκευσης.

«Οι συγκεκριμένες προκλήσεις δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο με αμιγώς στρατιωτικές λύσεις», τόνισε ο κ. Χούπης, αναδεικνύοντας την ανάγκη στενότερης συνεργασίας μεταξύ στρατιωτικού και πολιτικού τομέα.

Η άμυνα περνά στην κοινωνία και στο εκπαιδευτικό σύστημα

Στο νέο μοντέλο ιδιαίτερο βάρος αποδίδεται και στην προετοιμασία των πολιτών.

Ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ υποστήριξε ότι το εκπαιδευτικό σύστημα θα πρέπει να προετοιμάζει συστηματικά τους πολίτες για τη διαδικασία της κινητοποίησης και να ενισχύει την αντίληψη ότι η άμυνα αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο τόσο της ιδιότητας του πολίτη όσο και της επαγγελματικής του ταυτότητας.

Η αντίληψη αυτή συνδέθηκε από τον ίδιο με τη διαχρονική έννοια της κοινής ευθύνης για την προστασία της πατρίδας, με αναφορά στην αρχαιοελληνική παράδοση και το ομηρικό «Εις οιωνός άριστος, αμύνεσθαι περί πάτρης».

«Total Defence»: Υποδομές που υπηρετούν και την κοινωνία και την άμυνα

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της νέας προσέγγισης είναι το μοντέλο της συνολικής άμυνας ή «whole-of-society».

Σύμφωνα με τον κ. Χούπη, η στρατιωτική κινητοποίηση δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά εάν η άμυνα αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως στρατιωτική υπόθεση.

Οι Ένοπλες Δυνάμεις εξαρτώνται από πολιτικές υποδομές και αλυσίδες εφοδιασμού, την ίδια στιγμή που κρίσιμες πολιτικές υποδομές μπορεί να βρεθούν στο στόχαστρο σύγχρονων απειλών, όπως ο κυβερνοπόλεμος και τα πλήγματα ακριβείας.

«Η αλληλεξάρτηση είναι δομική και μη διαπραγματεύσιμη», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα προσανατολίζεται στην ανάπτυξη υποδομών διττής χρήσης, όπως λιμάνια, δίκτυα και υποδομές cloud, οι οποίες σε περίοδο ειρήνης εξυπηρετούν τις ανάγκες της κοινωνίας και σε περίπτωση κρίσης μπορούν να αξιοποιηθούν ως στρατιωτικοί κόμβοι.

Το παράθυρο των επόμενων τριών έως πέντε ετών

Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ αναφέρθηκε στο χρονικό περιθώριο που υπάρχει για τον μετασχηματισμό των ευρωπαϊκών μοντέλων άμυνας.

Όπως ανέφερε, οι χώρες που θα παραμείνουν προσκολλημένες στα μοντέλα στρατολόγησης της περιόδου του Ψυχρού Πολέμου κινδυνεύουν να αντιμετωπίσουν ένα περιβάλλον στο οποίο η τεχνολογική υπεροχή θα αποτελεί καθοριστικό παράγοντα.

Για την Ελλάδα, ο σχεδιασμός συνδέει πλέον τη στρατιωτική θητεία με την επαγγελματική εξειδίκευση, τις τεχνολογικές επενδύσεις, την υβριδική αποτροπή και τις υποδομές διττής χρήσης.

Το χρονικό περιθώριο για την υλοποίηση των αλλαγών, σύμφωνα με τον κ. Χούπη, περιορίζεται στα επόμενα τρία έως πέντε χρόνια.

Από τον στρατό στην κοινωνία της άμυνας

Το βασικό μήνυμα της ελληνικής πρότασης στην Πράγα είναι ότι η στρατιωτική κινητοποίηση επιχειρείται να μετατραπεί από μια διαδικασία που ενεργοποιείται σε περίπτωση κρίσης σε ένα διαρκές σύστημα προετοιμασίας.

«Η κινητοποίηση πρέπει να επαναπροσδιοριστεί ως κυβερνητική στρατηγική σε επίπεδο κοινωνίας και όχι ως πρόβλημα στρατιωτικών προμηθειών», ανέφερε ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ.

Όπως σημείωσε, οι πόροι και τα τεχνικά πλαίσια υπάρχουν, με το ζητούμενο πλέον να είναι η διαρκής βούληση για την υλοποίηση των αλλαγών «με συνοχή και πειθαρχία».

Με αυτό το σκεπτικό, το μοντέλο του «Οπλίτη-Πολίτη» επιχειρεί να συνδέσει τη στρατιωτική θητεία, την εφεδρεία, την τεχνολογία και την κοινωνία σε ένα ενιαίο πλαίσιο αμυντικής προετοιμασίας, όπου η ευθύνη για την ασφάλεια δεν περιορίζεται στις Ένοπλες Δυνάμεις αλλά επεκτείνεται στο σύνολο της κοινωνίας.