Η είδηση για την επιστροφή των 48 κειμηλίων από τη Βουλγαρία, που είχαν λεηλατηθεί το 1917, συνδέεται με έναν αγώνα, στον οποίο έχει αφιερώσει μεγάλες δυνάμεις ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ξάνθης και Περιθεωρίου κ.κ. Παντελεήμων, κρατώντας για 30 χρόνια την υπόθεση στο επίκεντρο των παρεμβάσεών του.

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης μιλώντας στην ενημερωτική εκπομπή του Δημοτικού Ραδιοφώνου Ξάνθης , ενημέρωσε τον λαό της Ξάνθης για τα επόμενα βήματα της διεκδίκησης της επιστροφής  από τη Βουλγαρία του «θησαυρού»  των Ιερών Μονών Καλαμούς και Αρχαγγελιώτισσας, των 50 λαφυραγωγηθέντων χειρογράφων, 37 χειρόγραφα από την Μονή Αρχαγγελιώτισσας και 13 από την Μονή Παναγίας  Καλαμούς, υπογραμμίζοντας ότι, η υπόθεση αυτή όχι μόνο μας ενδιαφέρει, αλλά μας πονάει και δεν θα παραιτηθούμε.

«Είναι υποχρέωσή μας να αγωνιστούμε για την επιστροφή τους, η συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας δεν είναι η αρχή και το τέλος , θέλω να πιστεύω ότι, είναι η αρχή  της διαπραγμάτευσης», τόνισε ο Σεβασμιώτατος εκφράζοντας τις ευχαριστίες προς όλους, όσοι ενδιαφέρονται και είναι πρόθυμοι να συμβάλλουν στην υπόθεση και εξήγησε ότι, την τρέχουσα εβδομάδα από κοινού  με τον Μητροπολίτη Δράμας και νομικών συμβούλων θα  αποφασιστούν οι περαιτέρω ενέργειες τους  και θα ζητήσουν εκ νέου συνάντηση με την υπουργό Πολιτισμού, αφού δεν κατέστη εφικτό να έχουν συνάντηση μαζί της  την προηγούμενη εβδομάδα, όπως το είχαν ζητήσει οι Μητροπολίτες.

Για την Ξάνθη η υπόθεση παραμένει ανοιχτή εδώ και τριάντα χρόνια, από την αρχή της ποιμαντορίας του κ. Παντελεήμονος. Πρόκειται για χειρόγραφα  των δύο Μονών, τα οποία λαφυραγωγήθηκαν, όταν οι Μονές υπέστησαν λεηλασία από τα βουλγαρικά στρατεύματα κατοχής την περίοδο 1916-1919.

Η διεκδίκηση του επαναπατρισμού στηρίζεται στον πλήρη κατάλογο των χειρογράφων , με την  καταγραφή, που έκανε το 1905 ο Χρυσόστομος Χατζησταύρου, τότε αρχιδιάκονος του Μητροπολίτη Δράμας και μετέπειτα Ιερομάρτυρα Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσοστόμου Καλαφάτη. Κατέγραψε το σύνολο των κειμηλίων και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή έγινε Μητροπολίτης Φιλίππων και αργότερα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος. Μάλιστα τον κατάλογο επιβεβαίωσε το 1971 ο καθηγητής  Λαογραφίας Λίνος Πολίτης.

Όπως σημείωσε όμως ο Σεβασμιώτατος, η υπουργός Πολισμού Λίνα Μενδώνη αμφισβητεί την εγκυρότητα του συγκεκριμένου καταλόγου, βάσει του οποίου στηρίζεται η διεκδίκηση της επιστροφής.

Ο κατάλογος αυτός μαζί με σχετική επιστολή  εστάλη από τον Μητροπολίτη  Ξάνθης στις 11 Οκτωβρίου 1996 προς τον Πατριάρχη Σόφιας Μάξιμο, με αίτημα την επιστροφή των χειρογράφων στον φυσικό τους χώρο.

Η απάντηση από τη Βουλγαρία ήρθε 6 μήνες αργότερα, στις 18 Μαρτίου 1997, με τον Σεβασμιώτατο να μεταφέρει αναλυτικά όσα αναγράφονται στην επιστολή, στην παραδοχή εκ μέρους της Βουλγαρίας ότι, πρόκειται για ελληνικά λειτουργικά βιβλία, τα οποία βρίσκονται στο εκκλησιαστικό ινστιτούτο, αλλά εξηγώντας και τους λόγους για την μη επιστροφή τους από βουλγαρικής πλευράς.

Ο Σεβασμιώτατος στάθηκε στην λαμπρή εκδήλωση, που πραγματοποιήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2022, όταν ήταν  τοποτηρητής της ιεράς μητρόπολης Δράμας, όταν στην Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας  πραγματοποιήθηκε η  επιστροφή και παράδοση – παραλαβή ενός από τα παλαιότερα χειρόγραφα Ευαγγέλια στον κόσμο, το Ευαγγελιστάριο 220 του 10ου αιώνα, το οποίο είχαν πάρει λάφυρο οι Βουλγάροι κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και το οποίο είχε βγει σε δημοπρασία. Μάλιστα ο επαναπατρισμός του πολύτιμου χειρογράφου έγινε παρουσία του Αρχιεπισκόπου Αμερικής Ελπιδοφόρου.

Ο Μητροπολίτης Ξάνθης έκανε ιδιαίτερη αναφορά στο γεγονός της επιστροφής του κειμηλίου στον αρχικό του ιδιοκτήτη στέλνοντας ένα μήνυμα προς τις Βουλγαρικές αρχές υπογραμμίζοντας «το γεγονός αυτό ας είναι ένα μήνυμα για τους γείτονές μας, τους Βουλγάρους, να κάνουν ό,τι κάνει το προτεσταντικό Μουσείο της Βίβλου, να επιστρέψουν αυτά τα οποία πήραν δια της βίας στον φυσικό τους χώρο».