Στο προσκήνιο επανέρχεται το ζήτημα των κειμηλίων που απομακρύνθηκαν από τις Ιερές Μονές της Ξάνθης κατά την περίοδο της βουλγαρικής κατοχής, με την Ιερά Μητρόπολη Ξάνθης και Περιθεωρίου να επαναφέρει με έμφαση το διαχρονικό αίτημά της για τον επαναπατρισμό τους.

Αφορμή αποτέλεσε η ανακοίνωση της συμφωνίας που επιτεύχθηκε μεταξύ της Ελλάδας και της Βουλγαρίας για την επιστροφή 48 κειμηλίων στις Μονές Παναγίας Εικοσιφοινίσσης Παγγαίου και Τιμίου Προδρόμου Σερρών, καθώς και στην Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Η συμφωνία επισφραγίστηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2026 με την υπογραφή Μνημονίου Κατανόησης από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και τον Βούλγαρο ομόλογό της Εφτίμ Μιλόσεφ.

Η εξέλιξη αυτή, ωστόσο, σύμφωνα με την Ιερά Μητρόπολη Ξάνθης και Περιθεωρίου, δεν αφορά το σύνολο των κειμηλίων που προέρχονται από μονές και εκκλησιαστικούς φορείς της περιοχής και τα οποία εξακολουθούν να βρίσκονται εκτός Ελλάδας.

Μια διεκδίκηση που συνεχίζεται επί τριάντα χρόνια

Όπως επισημαίνει η Μητρόπολη Ξάνθης, η προσπάθεια για την επιστροφή των κειμηλίων από τις Ιερές Μονές Παναγίας Καλαμούς και Παναγίας Αρχαγγελιώτισσας δεν είναι πρόσφατη, αλλά αποτελεί σταθερό και αδιάλειπτο αίτημα εδώ και περίπου τρεις δεκαετίες, από την έναρξη της ποιμαντορίας του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Ξάνθης και Περιθεωρίου κ. Παντελεήμονος.

Σύμφωνα με τη Μητρόπολη, πρόκειται για περίπου 50 κειμήλια, μεταξύ των οποίων χειρόγραφα, παλαίτυπα και άλλα εκκλησιαστικά αντικείμενα, τα οποία, όπως υποστηρίζει, απομακρύνθηκαν από τις δύο Ιερές Μονές κατά την περίοδο 1916-1919, όταν η περιοχή βρισκόταν υπό βουλγαρική κατοχή.

Η Μητρόπολη υπογραμμίζει ότι η διεκδίκηση δεν στηρίζεται μόνο σε ιστορικές αναφορές ή προφορικές μαρτυρίες, αλλά σε συγκεκριμένη και τεκμηριωμένη καταγραφή των κειμηλίων.

Η καταγραφή του 1905 και η ιστορική τεκμηρίωση

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει η Ιερά Μητρόπολη σε έναν κατάλογο που συντάχθηκε το 1905, δηλαδή αρκετά χρόνια πριν από τα γεγονότα της περιόδου 1916-1919.

Την καταγραφή, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η Μητρόπολη, είχε πραγματοποιήσει ο τότε Αρχιδιάκονος του Μητροπολίτη Δράμας και μετέπειτα Ιερομάρτυρας Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος Καλαφάτης, ο οποίος αργότερα διετέλεσε Μητροπολίτης Φιλίππων και στη συνέχεια Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος.

Η συγκεκριμένη καταγραφή αποτελεί, κατά τη Μητρόπολη, ένα σημαντικό τεκμήριο για την ταυτοποίηση των αντικειμένων και την τεκμηρίωση της προέλευσής τους.

Ο νεαρός τότε διάκονος, όπως αναφέρεται, κατέγραψε με ιδιαίτερη επιμέλεια το σύνολο των κειμηλίων. Με βάση αυτή την ιστορική καταγραφή, η Ιερά Μητρόπολη Ξάνθης έχει στηρίξει τις μεταγενέστερες προσπάθειές της για τον εντοπισμό και την επιστροφή τους.

Η πρόσφατη συμφωνία και το αίτημα της Ξάνθης

Η ανακοίνωση της συμφωνίας για την επιστροφή των 48 κειμηλίων από τη Βουλγαρία αποτέλεσε, σύμφωνα με τη Μητρόπολη, αφορμή για να επανέλθει με ακόμη μεγαλύτερη έμφαση το ζήτημα των κειμηλίων που συνδέονται με την Ξάνθη.

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ξάνθης και Περιθεωρίου κ. Παντελεήμων απευθύνθηκε τόσο προς την υπουργό Πολιτισμού όσο και προς τον υπουργό Εξωτερικών, ζητώντας να υπάρξει μέριμνα και για τα κειμήλια που προέρχονται από τις Ιερές Μονές της Μητρόπολης Ξάνθης.

Βασικό σημείο της παρέμβασης αποτελεί το αίτημα η υπόθεση των συγκεκριμένων κειμηλίων να εξεταστεί αυτοτελώς και ανεξάρτητα από οποιαδήποτε διαδικασία ανταλλαγής ή άλλη συμφωνία που αφορά διαφορετικές συλλογές.

Η θέση της Μητρόπολης είναι ότι τα συγκεκριμένα αντικείμενα ανήκουν στις Ιερές Μονές Παναγίας Καλαμούς και Παναγίας Αρχαγγελιώτισσας και ότι η επιστροφή τους αποτελεί ζήτημα αποκατάστασης της ιστορικής τους προέλευσης.

Το ενδιαφέρον της Μητρόπολης παραμένει ενεργό

Το στοιχείο που αναδεικνύει ιδιαίτερα η Ιερά Μητρόπολη Ξάνθης είναι η συνέχεια της προσπάθειας σε βάθος τριών δεκαετιών.

Η υπόθεση δεν αντιμετωπίζεται ως ένα νέο αίτημα που δημιουργήθηκε με αφορμή την πρόσφατη ελληνοβουλγαρική συμφωνία, αλλά ως μια διαχρονική διεκδίκηση, η οποία, σύμφωνα με τη Μητρόπολη, παραμένει ανοιχτή μέχρι την επιστροφή των κειμηλίων που συνδέονται με την εκκλησιαστική και ιστορική κληρονομιά της Ξάνθης.

Στο πλαίσιο αυτό, έχει ήδη δρομολογηθεί συνάντηση του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη κ. Παντελεήμονος με την υπουργό Πολιτισμού, προκειμένου να συζητηθεί ειδικότερα το ζήτημα των κειμηλίων των δύο Ιερών Μονών της Ξάνθης.

Η επικείμενη συνάντηση αναμένεται να αποτελέσει ένα ακόμη βήμα στην προσπάθεια της Μητρόπολης να θέσει την υπόθεση σε θεσμικό επίπεδο και να ζητήσει συγκεκριμένες ενέργειες για τον εντοπισμό και τον επαναπατρισμό των κειμηλίων.

Για την Ιερά Μητρόπολη Ξάνθης και Περιθεωρίου, όπως προκύπτει από την παρέμβασή της, η πρόσφατη συμφωνία Ελλάδας και Βουλγαρίας δεν κλείνει το ζήτημα, αλλά αντίθετα επαναφέρει στο προσκήνιο και την εκκρεμότητα που αφορά την Ξάνθη.

Με την ιστορική καταγραφή του 1905 ως βασικό τεκμήριο και με μια διεκδίκηση που συνεχίζεται επί περίπου τριάντα χρόνια, η Μητρόπολη δηλώνει ότι θα συνεχίσει να ζητά την επιστροφή των κειμηλίων των Ιερών Μονών Παναγίας Καλαμούς και Παναγίας Αρχαγγελιώτισσας, θεωρώντας τα αναπόσπαστο τμήμα της εκκλησιαστικής και ιστορικής κληρονομιάς του τόπου.